Tiểu đêm nỗi phiền muộn của người cao tuổi

0
4

Người cao tuổi (NCT) nhiều
chức năng sinh lý có sự thay đổi đáng kể kèm theo mắc một số bệnh tật liên quan
đến hệ thống đường tiết niệu gây nên chứng tiểu đêm. Tiểu đêm gây không ít
phiền muộn cho NCT trong cuộc sống hàng ngày. 

Nguyên nhân của chứng tiểu
đêm

Theo định nghĩa của Hiệp hội
Niệu khoa Quốc tế, chứng tiểu đêm được hiểu là tình trạng một người phải tỉnh
dậy nhiều hơn một lần vào ban đêm để đi tiểu và tình trạng đó diễn ra trong một
thời gian dài. Tuổi càng cao thì tỉ lệ mắc chứng tiểu đêm cũng tăng lên (độ
tuổi 20 – 50 là khoảng 5 – 15% số người đi tiểu đêm và khi tuổi trên 50 thì có
tới trên 50%).


Tiểu đêm nỗi phiền muộn của người cao tuổi 1Ảnh minh họa

Tiểu đêm ở NCT do nhiều
nguyên nhân khác nhau: có thể là do chức năng sinh lý bị suy giảm nhưng cũng có
thể là do bệnh lý. Bình thường bàng quang của người trưởng thành có dung dích
khoảng từ 300 – 400ml chứa đựng nước tiểu. Nước tiểu là do thận bài tiết xuống
chảy theo hai niệu quản (niệu quản phải và niệu quản trái) xuống bàng quang.
Khi bàng quang đầy sẽ kích thích cơ thể gây nên phản xạ đi tiểu. Tuy vậy, bên
cạnh phản xạ còn có tác dụng của điều hòa thần kinh theo ý muốn của con người,
có nghĩa là dù bàng quang đã đầy nước tiểu nhưng con người có thể nhịn trong
một thời gian nhất định nào đó cũng có thể được, ví dụ buồn tiểu nhưng giữa lúc
đám đông, đi trên tàu xe hoặc đang đi dạo phố mà chưa tìm thấy nhà vệ sinh. Mặt
khác, khi ngủ thì sự co bóp của bàng quang cũng tạm thời nghỉ, cho nên mặc dù
bàng quang đầy nước tiểu nhưng não bộ sẽ ức chế không gây sự co bóp của bàng
quang dẫn đến không gây phản xạ đi tiểu, vì vậy giấc ngủ vẫn ngon mà không bị
đánh thức lúc đang ngủ say. Điều này cũng có thể giải thích tại sao ở một số
trẻ  do hệ thống thần kinh chưa hoàn
chỉnh nên có hiện tượng đái dầm lúc đang ngủ.

Đối với NCT, tiểu đêm là một
hiện tượng hay gặp. Thông thường, NCT ít ngủ hơn (thời gian của giấc ngủ ngắn),
đi ngủ sớm nhưng thức dậy cũng sớm. Ít ngủ lại dễ gây buồn tiểu và ngược lại đi
tiểu đêm nhiều lần lại càng dễ gây cho NCT mất ngủ, đây là một vòng luẩn quẩn.
Mất ngủ sẽ làm cho nhiều bệnh nặng thêm, ví dụ như bệnh tăng huyết áp, bệnh đái
tháo đường, bệnh rối loạn tuần hoàn não, bệnh suy nhược cơ thể, bệnh viêm đường
tiết niệu hoặc bệnh về đường tiêu hóa (dạ dày – tá tràng, viêm đại tràng mạn
tính, viêm đại tràng co thắt). Ở NCT là nam giới nếu bị u xơ tiền liệt tuyến
thì hiện tượng tiểu đêm càng hay gặp, nhất là khi u xơ có kích thước lớn chèn
ép vào cổ bàng quang, khi bàng quang chứa nhiều nước tiểu thì sẽ bị kích thích
đi tiểu. U xơ tiền liệt tuyến cũng có thể gây nên tiểu són, tiểu không hết nước
tiểu trong bàng quang càng gây phản xạ đi tiểu.

Nhiều người nghĩ rằng chủ yếu
nam giới mới hay bị tiểu đêm vì tuyến tiền liệt chỉ có ở nam giới và gây rối
loạn về tiểu tiện khi bị phì đại hoặc viêm nhiễm. Tuy nhiên, các nghiên cứu dịch
tễ học cho thấy không có sự khác biệt rõ rệt về tỉ lệ mắc chứng tiểu đêm giữa
nam giới và nữ giới. Nhưng có vẻ sự phân bố này lại không đều theo tuổi. Khi
trẻ, phụ nữ thường gặp chứng tiểu đêm nhiều hơn nam giới (tỉ lệ nữ giới bị viêm
tiết niệu lúc còn trẻ khá cao, đặc biệt ngay sau khi lập gia đình), trong khi
NCT là nam giới lại có xu hướng mắc tiểu đêm nhiều hơn. Hiện tượng đái són,
tiểu không hết (gặp ở nam và nữ giới chủ yếu do bệnh tật về đường tiểu) càng
làm cho bàng quang chóng đầy nước tiểu, bởi vì chức năng lọc của 2 quả thận
luôn luôn hoạt động không bao giờ ngừng cả ngày lẫn đêm. Vì vậy, nước tiểu cũng
được hình thành liên tục, do đó bàng quang càng chóng đầy và càng bị kích thích
gây đi tiểu tiếp tục càng làm cho người bệnh không ngủ yên được.

Tiểu đêm, đôi khi lại do chế
độ ăn, uống không hợp lý. Bữa cơm tối, nếu ăn nhiều rau có tính chất lợi tiểu
cũng gây tiểu đêm (rau cải) hoặc uống nhiều nước, uống bia. Một số người nghiện
cà phê, thuốc lá mà uống, hút trước khi đi ngủ buổi tối cũng sẽ gây nên chứng
tiểu đêm do tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn càng buồn đi tiểu.

Có thể phòng ngừa được không?

Với những người cao tuổi
không mắc một số bệnh như: đái tháo đường, viêm đường tiết niệu hoặc u xơ tiền
liệt tuyến, tăng huyết áp, đái tháo nhạt,… thì hạn chế ăn canh trong bữa cơm
tối và sau bữa cơm tối đặc biệt là các loại rau, canh có tính chất lợi tiểu như
các loại cải…; hạn chế uống nước, uống bia, nhất là bia lạnh trước khi đi ngủ.
Buổi tối không nên uống cà phê hoặc hút thuốc lá. Để hạn chế uống nước thì
không nên ăn mặn (với NCT ăn mặn còn là một yếu tố nguy cơ tăng huyết áp).
Trước khi lên giường đi ngủ buổi tối luôn luôn nhớ đi tiểu.

Đối với những trường hợp NCT
mắc một số bệnh viêm đường tiết niệu (viêm bàng quang, viêm thận)  cần đi khám bệnh càng sớm càng tốt không nên
để cho bệnh trở thành mạn tính rất khó điều trị và mắc thêm chứng tiểu đêm gây
nên nhiều phiền toái. Những người mắc bệnh như đái tháo đường, u xơ tiền liệt
tuyến, sỏi đường tiết niệu (sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang), tăng
huyết áp cũng cần được điều trị tích cực để bệnh mau chóng ổn định, hạn chế bớt
chứng tiểu đêm. Bởi vì, nếu bị u xơ tuyến tiền liệt tuyến gây khó tiểu kéo dài
(mạn tính) cũng rất dễ gây viêm đường tiết niệu hoặc bị sỏi đường tiết niệu
không xử trí sớm cũng có nguy cơ gây viêm đường tiết niệu chưa nói đến hậu quả
nặng nề của sỏi tiết niệu là làm hỏng thận gây suy thận.

PGS.TS. Bùi Khắc Hậu

LEAVE A REPLY